שם השיעור : פעלים מורחבים - פּעריפֿראַסטישע ווערבן

בקבוצה של פעלים מורחבים פּעריפֿראַסטישע ווערבן ישנם שני רכיבים. הפעלים המורחבים מכילים:

א.  רכיב בלתי משתנה [הנאה, עדות, חוזק, משוגע, קראַנק, מודה, מכֿבד  וכו'] 

   רכיב זה הוא רכיב קבוע ובלתי משתנה הוא סוג של מילים [תואר,
שם-עצם וכו'] המורכב גם ממילים בעברית, שרצו לשלב אותם לתוך שפת היידיש.

 רכיב זה הוא הבלתי משתנה. הוא קבוע ואינו מוטה: 

ב.  רכיב של פועל. פועל הוא החלק הנוטה בכל הזמנים לפי כללי ההטיה של הפועל.  רכיב הפועל מתקיים לפי כללי הטיית הפועל לפי הצורות והזמנים.

פעלי ההרחבה הם: האָבן, ווערן, זייַן, זאָגן, מאַכן, טאָן, נעמען -

   שים לב: האָבן, ווערן, זייַן משמשים ומתנהגים במקרה זה כפועל. פועל המוטה לפי כללי ההטייה.

התנהגות יוצאת דופן של הפועל "זייַן"

 

אינפֿניטיוו- v1

איצטיקע זייַט

פֿאַרגאַנגענע צייַט

קומענדיקע צייַט

אימפּעראַטיו

מוחל זייַן

איך בין מוחל

איך האָב
  מוחל געווען

איך וועל

מוחל זייַן

 

מוחל זייַן

דו ביסט מוחל

דו האָסט
מוחל געווען

דו וועסט
מוחל זייַן

זייַ מוחל!

מוחל זייַן

ער איז מוחל

ער האָט

מוחל געווען

ער וועט
מוחל זייַן

 

מוחל זייַן

זי איז מוחל

זי האָט
מוחל געווען

זי וועט
מוחל זייַ

 

מוחל זייַן

עס איז מוחל

עס האָט
מוחל געווען

עס וועט
מוחל געווען

 

מוחל זייַן

מען איז מוחל

מען האָט

מוחל געווען

מען וועט
מוחל געווען

 

מוחל זייַן

ווער איז מוחל

ווער האָט
מוחל געווען?

ווער וועט
מוחל זייַן ?

 

מוחל זייַן

מיר זייַנען [זענען] מוחל

מיר האָבן
מוחל געווען

מיר וועלן
מוחל זייַן

 

מוחל זייַן

איר זייַט [זענט] מוחל

איר האָט
מוחל געווען

איר וועט
מוחל זייַן

זייַט מוחל!

מוחל זייַן

זיי זייַנען [זענען] מוחל

זיי האָבן
מוחל געווען

זיי וועלן
מוחל זייַן

 

הפועל "זייַן", אשר בזמן עבר - פֿאַרגאַנגענע צייַט- מוטה כפועל המקבל את הטיית פועל העזר "האָבן" ואיננו מתנהג כפועל תנועה. [ראה פרק בנפרק] :

     חושד         זייַן    [ לחשוד ]
\
    מבֿקר חולה זייַן    [ לבקר חולה ]
    עולה          זייַן     [ לעלות ]
     מוותר        זייַן     [ לוותר ]
     מסכּים       זייַן     [ להסכים]
    נוקם          זייַן זיך [ נָקֹם, התנקם ] - יתנהג גם כפעלים עם "זיך"

אינפֿ : מדריך זייַן [ להדריך ]
א"צ  : ער איז מדריך : ער איז ניט מדריך : וואָס איז ער מדריך?

פֿ"צ :  ער האָט מדריך געווען : ער האָט ניט מדריך געווען : ווען האָט ער  
                                                                              מדריך געווען?

ק"צ : ער וועט מדריך זייַן : ער וועט ניט מדריך זייַן : ווי וועט ער מדריך זייַן?

אימפּ: זייַ מדריך ! זייַט מדריך ! לאָמיר מדריך זייַן

ב. פעלים עם פועל העזר "האָבן" :

   הנאה   האָבן [ להנות]
   חתונה  האָבן [ להתחתן ]   
   ליב      האָבן [ לאהוב ]
   מורא    האָבן [ לפחד ]
   מחייה   האָבן [להחיות ] 
   רחמנות האָבן [ לרחם ]


ג.  פעלים עם פועל העזר "ווערן", בהטיית זמן עבר פֿאַרגאַנגענע צייַט יש להתייחס ל"ווערן" כפועל תנועה להטוות עם הטיית פועל העזר "זייַן:

   געבוירן ווערן [ להיוולד ]
   נולד     ווערן [ התהווה ] 
   נעלם   ווערן [להעלם]
   קראַנק ווערן [ לחלות ]
   משוגע ווערן [ להשתגע ]

 דוגמה:

איך ווער   נעלם  [ איך בין נעלם געוואָרן] = להעלם
דו ווערסט פּטור  [ דו ביסט פּטור געוואָרן ] = להיפטר
עס ווערט קאַליע [ עס איז קאַליע געוואָרן ] = להתקלקל

 ד.   פעלים מורחבים עם הפועל "זאָגן":

      נבֿיאות זאָגן [ נַבֵּא, להתנבא ]
      עדות   זאָגן [ להעיד ]

ה.   פעלים מורחבים עם הפועל "טאָן" :

     וויי     טאָן [ כָּאֹב לכאוב ]
    תּפֿילה טאָן [ להתפלל ]
    תּשובֿה טאָן [ לחזור בתשובה]

 

ו.   פעלים מורחבים עם הפועל "מאַכן" :

   חוזק  מאַכן [ להתלוצץ, לצחוק ]
   חרובֿ מאַכן [ להרוס ]

ז.  פעלים מורחבים עם הפועל "נעמען" :

נקמה    נעמען   [איך האָב   נקמה    גענומען ]    =   להתנקם
אָנטייל   נעמען   [ דו  האָסט אַנטייל   גענומען ]   =  לקחת חֶלֶק
אַ מאָס   נעמען   [ ער האָט   אַ מאָס  גענומען ]   = מדד ( מָדֹד ) למדוד
אַ פֿרוי   נעמען   [ מיר האָבן אַ פֿרוי   גענומען ]   = נשא אישה ( נָשֹא אִשָׁה ) 
אַן עק      נעמען   [ עס האָט  אַן עק    גענומען ]   =  להסתיים
אויף זיך נעמען   [ איך האָב אויף זיך גענומען ]   = להתחייב 

דוגמה להטייה של  פּעריפֿראַסטישע ווערבן

  

מקנא זייַן

ער  איז     מקנא

 ער איז ניט מקנא

משוגע ווערן

זי   ווערט  משוגע

מיר ווערן ניט משוגע

ליב האָבן

מען האָט    ליב

זיי האָבן ניט ליב

עדות זאָגן

ער זאָגט  עדות

מען זאָגט ניט קיין עדות

תפֿילה טאָן

איך טו   תפֿילה

ער טוט ניט קיין תפֿילה

חרובֿ מאַכןֿ

זיי  מאַכן חרובֿ

זי מאַכט ניט חרובֿ

אַן עק נעמען

עס נעמט אַן עק

וואָס נעמט ניט קיין עק

מקבל-פּנים זייַן

איך בין מקבל-פּנים

 

פּטור ווערן

דו   ווערסט פּטור

 

מורא האָבן

דו  האָסט  מורא

 

נבֿיאות זאָגן

דו   זאָגסט נבֿיאות

 

וויי טאָן

מיר טוען וויי

 

חוזקֿ מאַכן

 איר מאַכט חוזק

 

נעמען אַ פֿרוי 

דו  נעמסט אַ פֿרוי

 

  

        מילון יידי-עברי
       חומר לימודי 
תרגול
משחקים
שירים
יצירות
סימני ניקוד
    חג והווי יהודי
משוררים וסופרים
        פרויקטי גמר
קישורים
כתבו לנו
ידיש:ד"ר שושנה דומינסקי
מונה כניסות: 180375

תכנות: דודי זוהר 2006 אוּרי הרדוף 2009 גד אבן חיים 2017-2016
כל הזכויות שמורות ©
0